Geschiedenis van de ballonvaart

De gebroeders Montgolfier

Naar met enige stelligheid mag worden aangenomen, zijn het in de ons bekende, westerse geschiedenis de Franse gebroeders Montgolfier geweest die voor het eerst een echte, bemande luchtballon het luchtruim hebben doen kiezen. De lichte restrictie in voorgaande stelling vindt zijn oorzaak in de mening van sommige archeologen die met afbeeldingen op potscherven menen te kunnen opmaken dat de Indianen van Peru, de Nazca's twintig eeuwen geleden de heteluchtballon al kenden. Maar potscherven zijn even geduldig als papier….

Hoe dan ook, Joseph en Etienne Montgolfier waren twee zoons van de papierfabrikant Montgolfier te Annonay. Joseph was grillig, geniaal en van jongsaf aan altijd aan het 'uitvinden': verbeteringen voor zijn vaders papiermachines, maar ook 'bizarre' fantasieën. Zijn broer Etienne stond meer met beide benen op de grond, studeerde bouwkunde en trok als architect naar het Parijs van het 'Ancien Régime". Broer Joseph bleef in Annonay en hield het beheer over vaders fabriek.

ball

Na twee uur is de 'Montgolfière' gedoopte ballon, meer dan twintig meter hoog, in volle glorie verrezen. Hemelsblauw en met vergulde guirlandes versierd. Niet de gebroeders Montgolfier zelf stappen in de mand van de statige ballon. De bemanning bestaat uit de jonge wetenschapper Francois Pilatre de Rozier en de gedegradeerde officier Markies d' Arlandes.

Lodewijk XVI, die het avontuur te gevaarlijk vond voor zijn waardevolle, inventieve onderdanen de Montgolfiers, was aanvankelijk van plan geweest misdadigers als bemanning aan te wijzen. Vielen ze dood, dan vielen ze dood, overleefden ze het dan was gratie hun beloning. Gelobby in de paleisgangen had de eretaak uiteindelijk toegeschoven aan deze twee, bepaald vermetele hovelingen.

Even na twee uur worden de kabels tussen ballon en masten gekapt en verheft de Montgolfière zich, in doodse stilte nagekeken door Koning, hofhouding en duizendkoppig publiek.

De 'Journal de Paris' van 22-11-1783 wist te melden: 'De luchtvaarders waren spoedig uit het zicht verdwenen, maar het gevaarte tekende zich statig tegen de horizon af en steeg tot zeker 900 meter. Het voer boven de Seine en was in geheel Parijs te zien.' Inmiddels had de bemanning wel enige moeilijke minuten. Door de hitte had het, deels papieren, omhulsel hier en daar vlam gevat en enkele koorden tussen ballon en mand waren doorgeschroeid. Maar d'Arlandes weet het begin van de brand met de veiligheidsvoorraad water te blussen. Na 25 minuten landen de twee ballonvaartpioniers 8 kilometer buiten Parijs in een landerij tussen twee windmolens.

ddd

Het verhaal wil dat hij op een avond, gezeten aan het open haardvuur, waarnam dat een daarvoor te drogen hangende japon van zijn echtgenote opbolde en de neiging kreeg te fladderen. Had hij als oppassende student zijn Archimedes goed geleerd, dan zou hij geweten hebben dat warme lucht stijgt, t.o.v. de omringende koude lucht, al zou hij het nog geen 'thermiek' genoemd hebben.

Nu echter wijt hij het verschijnsel aan de binnen de japon gevangen rook van het haardvuur en dat zet hem tot nadenken respectievelijk 'uitvinden'. In 1772 verzoekt hij zijn broer in Parijs tafzij en touw in te kopen voor een uniek experiment. De beide broers, de degelijke en de grillige, werken het idee samen in stilte uit. Na wat experimenten op kleine schaal komen ze op 4 juni 1783 in Annonay met hun uitvinding naar buiten. Hun 'Montgolfière' stijgt op, het publiek is verbijsterd. Het nieuws gaat als een voor de wind varend heteluchtvuurtje naar Parijs en al spoedig komt er een verzoek van het hof, de 'stunt' aldaar te herhalen. Het verzoek is een bevel.

Op 21 november 1783 worden voor het paleis in het Parijse Bois de Boulogne onder immense belangstelling de voorbereidselen getroffen. Op het voorplein van het paleis is een vierkant podium gebouwd, met in het midden daarvan een groot rond ovengat. Aan weerszijden van het verhoog staan twee, zwaar getuide masten, waarin een vooralsnog slaphangende zak van papier en tafzijde is opgehangen. De slurf van de zak mondt uit in een ronde mand, met in het midden een gat van dezelfde diameter als het ovengat. In de oven brandt een groot vuur, dat een verstikkende stank verspreidt, omdat het gevoed wordt met oude laarzen, rottend vlees, nat stro en andere zaken die voor rookontwikkeling zorgen. Het geheim zou immers in de rookontwikkeling en niet in de verhitte lucht schuilen….

ArlandeRosier_big